Martin Bril Verzameld werk Uitgeverij 521   Martin Bril, bekend als columnist, publiceerde een dichtbundel met de titel “Verzameld werk”, ware het een greep uit een oeuvre van een vermaard dichter. Dat hij met de titel iets anders bedoelt, blijkt al meteen uit het eerste gedicht: jagen en verzamelen/ Heb ik op school geleerd/ En van die twee/ (bleek later)/ Verzamelen het meest Bril verzamelt zijn gedichten. Zoeken heeft dus nauwelijks zin, zegt hij in het tweede gedicht, De kunst is zo te leven/ Dat het je overkomt. En inderdaad, je krijgt bij het lezen van zijn gedichten het idee dat Bril niet heeft gezocht, niet heeft moeten ploeteren tot het uiterste. De gedichten lijken aangewaaid. Dat het ene gedicht wat beter op zijn plek valt dan het andere, neemt hij daarbij voor lief. Martin Bril schrijft spreektaal en hij lijkt te zeggen wat hij vindt zonder erbij na te denken. Dat geeft zijn gedichten vaart, maar maakt ze ook vluchtig. Je leest de gedichten sneller dan je als gedichtenlezer zou verwachten, je leest zijn gedichten zoals je zijn columns leest. Bril schrijft goede columns; schrijft hij dan meteen ook goede gedichten? Aan het eind van de bundel staat een motto van Bukowski: It’s so easy to be a poet/ It’s so hard to be a man. Ik wil Martin Bril confronteren met een andere stelling: “het is makkelijk om gedichten te schrijven, het is moeilijk om een dichter te zijn.” Wat is een gedicht? Ik ben geneigd om die vraag zo ruimhartig mogelijk te beantwoorden. Rijm en metrum kunnen wat mij betreft naar believen worden gebruikt of weggelaten en ook de zinnen kunnen naar hartelust worden uitgetrokken of ingedikt. Er mag zoveel worden geëxperimenteerd dat het gedicht er zelfs niet eens meer uitziet als een gedicht, zolang de dichter maar vindt dat het om een gedicht gaat. Maar dan… wanneer ben je een dichter? Laat ik een vergelijking trekken naar het gebied van de beeldende kunsten: dan zie ik Martin Bril voor me als een man die altijd en overal zijn schetsblok bij zich heeft en die van alles snelle tekeningen maakt met houtskool. Met enkele lijnen weet hij een man aan een tafeltje neer te zetten: “Op het kruispunt van/Hessenweg en/ Meulunterseweg/ Heel ver weg maar// Dicht bij Barneveld/ Staan twee boerderijen/ Een brievenbus/ En eethuis’t Hek// Binnen bij het raam/ Zit een man naar/ Buiten te staren// In de wei tussen/ De bomen staan/ Twee paarden/ En af en toe komt/ Een auto voorbij// Er hangt een dunne/ Nevel over het land/ En overal vogels// De man binnen bij/het raam staart/ Naar een oude poster/ van Normaal, iets/ Verderop aan/ Een elektriciteitskast/ Geplakt” De charme van schetsen is dat ze open zijn, veel te raden over laten. Wie de man is? Doet er niet toe. Met deze schets laat Martin Bril zien hoe Nederland kan zijn. En ook met deze schets: “Ineens was ik aan zee/ Er was nog 1 tent open// Oase// Daar zat ik dan/ Kop koffie voor me// Verderop een zwijgend echtpaar/ Met een oude herdershond” Een erg mooie schets vind ik het gedicht Saluut: Aan het graf van een oom Zag ik mijn vader onhandig Afscheid nemen, hij salueerde Of hij zwaaide, in ieder geval Een armgebaar, en ik zag Zijdelings dat hij het beter Had willen doen, maar zich inhield of zelfs schaamde De oom overigens was een zwager Zijn jonge jaren pas getrouwd Bracht mijn vader met hem door Oom al wat langer getrouwd Met een oudere zus Van mijn moeder, ze werkten Zelfs even samen voor Dezelfde baas, en mijn ouders Woonden bij oom en tante in Dit aan het einde Van de jaren vijftig De eerste strofe vind ik erg mooi. De zinnen worden op goede plekken afgebroken, zodat er spanning ontstaat. De twijfeling van de vader wordt uitgebeeld door de aarzelende zinnen. De tweede strofe maakt het gedicht echter kapot -niet alles wat verzameld wordt, is goed. Er staan veel korte gedichten in “Verzameld werk”. Soms mooie doordenkers (“Advies: Door de ingang kan/ Men ook naar buiten”), soms flauwe grappen (“Corries wanten: Corrie weet van wanten/ Niemand weet waarom”; er staan ook veel lange gedichten in, waaronder één dat zich over vier pagina’s uitstrekt, waarin Bril op een droge manier alles opschrijft wat hij denkt en ziet tijdens een bus- en treinreis. De werkelijkheid van doen en denken op een lullige, pretentieloze wijze beschrijven waardoor ze uitstijgt boven haar oppervlakkigheid, dat is wat Martin Bril hierin doet. En dat gaat hem makkelijker af. En misschien is het ook wel makkelijk om een dichter te zijn. Maar kan iemand die schrijft met houtskool dat ook met olieverf? …. De bus rijdt Tien minuten later het station Stop Je stapt uit En snel richting loket Onder de klok door Je denkt Een grote blauwe klok met grote blauwe wijzers Je loopt naar het middelste loket Daar zit het mooiste meisje Je denkt Ze komt uit Suriname, ze werkt bij het spoor En ze lacht Je koopt een kaartje … Je denkt Rijden maar En de trein gaat rijden Buiten valt nog steeds de regen Op huizen en auto’s Op weilanden en koeien En op de duinen in de verte …   Roodkoper, september 2002 - 5